Polscy przedsiębiorcy podejmujący działalność na niemieckim rynku budowlanym niejednokrotnie spotykają się z wymaganiem stosowania VOB/B w zawieranych umowach. Dla wielu stanowi to zupełną nowość, gdyż w Polsce dominują warunki kontraktowe FIDIC, które w Niemczech są praktycznie nieznane i rzadko stosowane przez branżę budowlaną. Zrozumienie VOB/B jest kluczowe dla skutecznego prowadzenia biznesu z niemieckimi partnerami.
VOB (Vergabe- und Vertragsordnung für Bauleistungen) to kompleksowy system znormalizowanych warunków zlecenia i wykonania robót budowlanych, którego głównym celem jest stworzenie jasnych i jednolitych zasad dotyczących udzielania i realizacji zamówień publicznych na roboty budowlane po pierwszej wojnie światowej. Za tworzenie zapisów i modyfikacje VOB odpowiedzialna jest niemiecka Komisja ds. Zamówień i Umów w Zakresie Usług Budowlanych (Deutscher Vergabe- und Vertragsausschuss für Bauleistungen – DVA). W jej skład wchodzą przedstawiciele ważnych zleceniodawców publicznych, resortów federalnych poszczególnych krajów związkowych, regionalnych związków gospodarczych i stowarzyszeń technicznych.
VOB składa się z trzech komplementarnych części, z których każda reguluje inny aspekt procesu budowlanego:
Ważne jest zrozumienie, że VOB/B nie jest ustawą, lecz zbiorem warunków umownych, które obowiązują jako ogólne warunki handlowe (Allgemeine Geschäftsbedingungen). Aby skutecznie włączyć VOB/B do umowy, należy wyraźnie to uzgodnić, a kontrahent musi otrzymać tekst VOB/B przed zawarciem umowy.
Aktualną wersją jest VOB/B 2019, która zastąpiła wcześniejszą edycję z 2016 roku.
Ustawodawca niemiecki w § 310 ust. 1 zdanie trzecie BGB (Bürgerliches Gesetzbuch – niemiecki kodeks cywilny) wprowadził wyjątkową zasadę: umowy implementujące w całości VOB/B nie podlegają kontroli treści zgodnie z prawem dotyczącym ogólnych warunków handlowych (§ 305ff BGB).
W praktyce oznacza to, że strona nie może skutecznie powoływać się na to, że postanowienie VOB/B:
VOB/B nie zastępuje całkowicie przepisów BGB, lecz je modyfikuje. Przepisy niemieckiego kodeksu cywilnego mogą być stosowane posiłkowo w dwóch przypadkach, gdy VOB/B nie reguluje danej sprawy wyczerpująco oraz kiedy w treści VOB/B znajdują się bezpośrednie odwołania do konkretnych przepisów BGB.
Warto pamiętać, że z dniem 1 stycznia 2018 roku weszła w życie istotna nowelizacja przepisów BGB dotycząca umów o roboty budowlane (§ 631-650p BGB), która po raz pierwszy zdefiniowała umowę o roboty budowlane jako umowę o budowę, renowację, usunięcie lub zmianę budynku, obiektu zewnętrznego lub jego części. Wcześniej do umowy o roboty budowlane zastosowanie znajdowały przepisy o umowie o dzieło, które w wielu miejscach nie przystawały do skomplikowanych sytuacji mogących powstać w przypadku inwestycji budowlanych, z tego powodu tak istotne były korzystanie z VOB/B.
Podsumowując powyższe ogólne informacje na temat VOB/B można stwierdzić, że w każdym przypadku gdy z treści umowy wynika odwołanie do tego dokumentu polski przedsiębiorca powinien:
W związku ze znaczącymi różnicami pomiędzy zasadami zawierania umów o roboty budowlane funkcjonującymi w Polsce i w Niemczech, zawsze w przypadku wątpliwości czy też gdy wartość zlecenia jest znacząca i może mieć niebagatelny wpływ na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa – zalecane jest skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej przed złożeniem podpisu pod umową z niemieckim kontrahentem.
W kolejnym artykule omówimy podstawowe ryzyka, jakie wiążą się z implementacją VOB/B do umowy o roboty budowlane.
W poprzednim artykule omówiliśmy podstawowe zasady funkcjonowania VOB/B w niemieckim systemie prawnym. Z doświadczenia w pracy z przedsiębiorstwami przyjmującymi zlecenia na wykonanie prac budowlanych w Niemczech wiemy, że do sytuacji odwołania się w umowach do VOB/B jest bardzo wiele, a polscy przedsiębiorcy często godzą się na nie „w ciemno” bez świadomości, jakie rodzi to dla nich konsekwencje. Poniżej przedstawiamy kilka najważniejszych obszarów ryzyka, które powinien znać każdy wykonawca w branży budowlanej, który decyduje się zawrzeć umowę z odwołaniem do VOB/B.
Niedopełnienie obowiązku zgłaszania pisemnych zastrzeżeń może skutkować pełną odpowiedzialnością za wady, nawet te niewynikające z winy wykonawcy.
VOB/B zawiera liczne terminy proceduralne (12 dni roboczych na odbiór, 21 dni na płatność zaliczkową), których niedotrzymanie może mieć poważne konsekwencje prawne.
Ze względu na wyłączenie spod kontroli ogólnych warunków umowy, postanowienia VOB/B są trudne do zakwestionowania, nawet jeśli wydają się niekorzystne.
Podstawowe zasady:
Istotne ryzyka:
Terminy odbioru:
Ryzyko przejścia odpowiedzialności:
Okresy rękojmi:
Ważne ograniczenia:
Wykonawca ma obowiązek niezwłocznie pisemnie powiadomić zamawiającego o zastrzeżeniach dotyczących:
Konsekwencje braku zawiadomienia:
Jeśli wykonawca nie zgłosi zastrzeżeń, ponosi pełną odpowiedzialność za powstałe wady, nawet jeśli wynikają one z wytycznych zamawiającego.
Płatności zaliczkowe:
Płatność końcowa:
Podstawy wypowiedzenia:
Konsekwencje dla wykonawcy:
Podsumowanie
Jak widać na podstawie powyższego telegraficznego podsumowania przepisów VOB/B (które nie jest w żadnym wypadku wyczerpujące, a jedynie w sposób przystępny ma za zadanie przybliżyć najważniejsze zasady obowiązujące w tym dokumencie), brak znajomości terminów oraz formalnych wymogów odbioru czy też zgłaszania zastrzeżeń, może spowodować znaczne szkody finansowe dla wykonawcy, a nawet podważać rentowność kontraktu albo i spowodować nieoczekiwanie zadłużenie. Warto poznać swoje prawa i obowiązki jeszcze zanim rozpocznie się prace, aby w każdym nagłym przypadku mającym wpływ na przebieg robót – wiedzieć co robić. Niebagatelne znaczenie ma tutaj także znajomość języka niemieckiego, z uwagi na obowiązek pisemnej formy dla wielu oświadczeń wykonawcy.