Obowiązki przedsiębiorców na rzecz obronności państwa (Ustawa o obronie Ojczyzny)

Ustawa o obronie Ojczyzny z dnia 11 czerwca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 825), zwana dalej „UOO”, w swojej treści nakłada na przedsiębiorców obowiązki związane z obronnością oraz określa możliwość ich finansowania z budżetu państwa. Podmiotami określonymi w przepisach ustawy są m.in przedsiębiorstwa z sektora łączności, transportu czy energetyki, będące częścią infrastruktury krytycznej.

W przypadku wprowadzenia stanu wyjątkowego na całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, stanu wojennego, ogłoszenia mobilizacji lub w czasie wojny, Rada Ministrów może objąć militaryzacją wybrane podmioty gospodarcze. W konsekwencji na przedsiębiorstwa te może zostać nałożony obowiązek realizacji określonych zadań szczególnie istotnych dla bezpieczeństwa lub obronności państwa.

Zadania realizowane przez przedsiębiorców na rzecz Sił Zbrojnych

Zgodnie z UOO, skierowane do przedsiębiorców zadania obejmują:

1. wykonywanie produkcji, napraw lub świadczenie usług na rzecz Sił Zbrojnych w warunkach zagrożenia bezpieczeństwa państwa lub w czasie wojny,
2. utrzymywanie w czasie pokoju mocy produkcyjnych, naprawczych lub usługowych niezbędnych do realizacji tychże zadań,
3. militaryzację,
4. ochronę obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa lub obronności państwa,
5. inne zadania realizowane na rzecz Sił Zbrojnych i wojsk sojuszniczych.

Finansowanie zadań przedsiębiorcy

Przedsiębiorca, na którego nałożono zadania obronne na rzecz Sił Zbrojnych może ubiegać się o finansowanie tych zadań. Dotacji na wykonywanie tych zadań udziela Minister Obrony Narodowej.

Należy podkreślić fakt, iż dotacje nie są przyznawane na działania przygotowujące do realizacji tych zadań, mające charakter planistyczny. Takie działania są finansowane ze środków własnych przedsiębiorcy.

UOO określa minimum treściowe wniosku przedsiębiorcy o przyznanie dotacji celowej. Zalicza się do tego:

1. dane informacyjne o przedsiębiorcy
2. wnioskowana wysokość dotacji
3. numer wyodrębnionego rachunku bankowego lub rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej

Natomiast do wniosku należy załączyć w szczególności:

1. arkusz zbiorczych  kosztów utrzymywania mocy produkcyjnych, naprawczych lub usługowych do realizacji zadań związanych z produkcją, naprawą lub usługą na rzecz Sił Zbrojnych;
2. wykaz mocy produkcyjnych, naprawczych lub usługowych – na nośniku elektronicznym w edytowalnej formie;
3. informację o kosztach utrzymywania w czasie pokoju mocy produkcyjnych, naprawczych lub usługowych – na nośniku elektronicznym w edytowalnej formie;
4. wykaz jednostkowej pracochłonności realizacji zadań – potwierdzony przez uprawnionego przedstawiciela jednostki organizacyjnej resortu obrony narodowej właściwej w zakresie nadzorowania jakości wykonania wyrobów obronnych;
5. oświadczenie wnioskodawcy o spełnianiu wymogów określonych w art. 657 UOO (dotyczące możliwości realizacji zadań na rzecz Sił Zbrojnych).

Przyznana dotacja celowa może być przeznaczona wyłącznie na pokrycie kosztów tego przedsiębiorcy, któremu została przyznana, a także dotyczy ona kosztów poniesionych, zapłaconych i wynikających z dokonanych odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych oraz ujętych przez przedsiębiorcę w danym roku kalendarzowym w księgach rachunkowych lub księgach przychodów i rozchodów.

Dotacje celowe mogą być przyznane wyłącznie przedsiębiorcy:

1. na którego decyzją administracyjną zostało nałożone zadania na rzecz Sił Zbrojnych,
2. który złożył wniosek o przyznanie dotacji celowej,
3. który w odpowiednim terminie przedłożył sprawozdanie z wykorzystania dotacji celowej, a także rozliczył przyznaną wcześniej dotacje.

W przypadku, gdy przedsiębiorca otrzyma dotacje, lecz nie wykorzysta jej w terminie lub wykorzysta niezgodnie z przeznaczeniem, a także w odniesieniu do dotacji celowej pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości, zastosowanie mają przepisy dotyczące zwrotu dotacji z budżetu państwa określone w ustawie o finansach publicznych.

Kontrola wykonywania zadań

Nadzór i kontrolę nad prawidłowością zadań realizowanych przez przedsiębiorcę na rzecz Sił Zbrojnych sprawuje Minister Obrony Narodowej. Kontroli dokonuje osoba upoważniona do tego przez Ministra, przy obecności Kontrolowanego.

 Z kontroli sporządzany jest protokół. W przypadku wykrycia nieprawidłowości podczas kontroli, organ prowadzący czynności kontrolne może wezwać kontrolowanego do usunięcia nieprawidłowości określonych w protokole, wskazując termin ich usunięcia.

Rządowy projekt zmian w ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz zmianie niektórych innych ustaw

Rząd przedstawił projekt zmiany kilku ustaw mający na celu wzmocnienie potencjału państwa w warunkach reagowania na kryzysy. Projekt wprowadza również mechanizmy, które pozwolą na zaciąganie wieloletnich zobowiązań finansowych.

Rząd wskazuje, że nowelizacja ma na celu usunięcie barier sztywności proceduralnych przy stosowaniu prawa zamówień publicznych poprzez wyłączenie jego stosowania dla kluczowych inwestycji w infrastrukturę ochronną. Wyłączenie to nie ma mieć jednak charakteru absolutnego i dotyczyć będzie jedynie części wydatków. Wprowadzone mają być też elastyczne mechanizmy finansowe, które pozwolą na zaciąganie zobowiązań wykraczających poza rok budżetowy.

Kwestiami, które również znajdują się w projekcie nowelizacji jest usprawnienie procedur przyjmowania 5 letniego Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, określenie nowych zasad obliczania miejsc doraźnego schronienia w nowych budynkach, a także określenie zmian w finansowaniu kosztów funkcjonariuszy delegowanych do pracy w MSWiA lub jednostkach podległych ministrowi. Ostatnią projektowaną zmianą jest zapewnienie odpowiednich częstotliwości dla Systemu Bezpiecznej Łączności Państwowej.