Ustawa z 5 sierpnia 2025 r. o certyfikacji wykonawców zamówień publicznych (Dz.U. poz. 1235) wprowadza do polskiego porządku prawnego nowy, dobrowolny system potwierdzania zdolności wykonawców do udziału w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego. Jej główne przepisy zaczęły obowiązywać 12 lipca 2026 r. Ustawodawca zakłada, że certyfikacja stanie się narzędziem usprawniającym proces udzielania zamówień, redukującym liczbę dokumentów składanych w każdym postępowaniu oraz zwiększającym przewidywalność oceny wykonawców.
Nowy system opiera się na założeniu, że certyfikat będzie urzędowym potwierdzeniem spełnienia warunków udziału w postępowaniu oraz braku podstaw do wykluczenia, w tym po przeprowadzeniu procedury self-cleaningu. Self‑cleaning pozostaje mechanizmem znanym z dyrektywy 2014/24/UE i obecnego Prawa zamówień publicznych (Pzp), ale nowelizacja wzmacnia jego praktyczne znaczenie. Wykonawca, wobec którego istnieją podstawy wykluczenia, może przedstawić dowody, że podjął działania naprawcze, takie jak rekompensata szkody, współpraca z organami ścigania czy wdrożenie procedur compliance. Jeżeli środki te zostaną uznane za wystarczające, wykonawca nie podlegać będzie wykluczeniu.
W praktyce oznacza to, że wykonawca, który uzyska certyfikat, nie będzie musiał każdorazowo przedstawiać pełnego zestawu dokumentów potwierdzających zdolność techniczną, zawodową czy ekonomiczną. Certyfikat ma być dokumentem wielokrotnego użytku, ważnym przez określony czas, a jego przedstawienie w postępowaniu będzie równoznaczne z wykazaniem spełnienia odpowiednich wymogów. Zamawiający zostaną zobowiązani do uwzględniania certyfikatów w toku oceny wykonawców, co wymaga dostosowania dokumentacji przetargowej oraz procedur wewnętrznych.
Ustawa przewiduje zróżnicowane terminy wejścia w życie poszczególnych przepisów. Choć zasadnicza część regulacji zaczęła obowiązywać 12 lipca 2026 r., już 12 stycznia 2026 r. weszły w życie przepisy dotyczące procesu udzielania certyfikacji, w tym regulacje określające tryb składania wniosków, zasady oceny zdolności wykonawców oraz procedurę odwoławczą. Z kolei od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje zmiana art. 11 ust. 4 Pzp, dostosowująca polskie prawo do wyroku TSUE w sprawie C‑601/21. Najpóźniej, bo dopiero 12 września 2029 r., zaczną obowiązywać przepisy dotyczące certyfikacji zdolności wykonawców w zakresie dostaw i usług, co ma umożliwić stopniowe wdrażanie systemu w obszarach o największej złożoności.
Wprowadzenie certyfikacji wymagało również zmian w ustawie Prawo zamówień publicznych, w szczególności w zakresie warunków udziału w postępowaniu, podmiotowych środków dowodowych oraz zasad oceny wykonawców. Nowe przepisy mają zapewnić spójność systemu i umożliwić zamawiającym pełne korzystanie z certyfikatów jako równoważnych dokumentów potwierdzających spełnienie wymagań. Jednocześnie ustawodawca podkreśla, że certyfikacja ma charakter fakultatywny — wykonawca może, ale nie musi z niej korzystać, a zamawiający nie mogą wymagać posługiwania się certyfikatem jako warunku udziału w postępowaniu. Nowe regulacje obejmą zamówienia klasyczne, sektorowe oraz te, do których Prawo Zamówień Publicznych stosuje się odpowiednio, z wyłączeniem zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa.
Ustawodawca zakłada, że certyfikat będzie urzędowym dokumentem potwierdzającym zarówno brak podstaw do wykluczenia, jak i spełnienie warunków udziału w postępowaniu, w tym zdolności technicznej, zawodowej, ekonomicznej i finansowej. Certyfikat ma zastąpić konieczność każdorazowego przedstawiania licznych dokumentów w poszczególnych postępowaniach, co powinno znacząco odciążyć wykonawców i przyspieszyć pracę zamawiających. Nowelizacja wprowadza również zmiany w Prawie zamówień publicznych, tak aby zapewnić pełną spójność między nowym systemem certyfikacji a dotychczasowymi zasadami oceny wykonawców. Przepisy przewidują stopniowe wejście w życie poszczególnych regulacji, co ma umożliwić płynne wdrożenie systemu, w tym wcześniejsze uruchomienie procedur certyfikacyjnych oraz późniejsze objęcie certyfikacją dostaw i usług. Certyfikacja będzie mogła być stosowana w zamówieniach klasycznych, sektorowych oraz tych, do których Pzp stosuje się odpowiednio, z wyłączeniem zamówień w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa. Całość reformy ma zwiększyć transparentność i przewidywalność rynku zamówień publicznych, ograniczyć liczbę sporów dotyczących kwalifikacji wykonawców oraz ułatwić dostęp do rynku podmiotom krajowym i zagranicznym.